Sukces przed WSA w Krakowie – prawo spadkobiercy do skorzystania z „ulgi za złe długi”.

 

Z sukcesem zakończyliśmy spór z organami podatkowymi (uchylono decyzje organów obu instancji), którego istotą było to czy skarżąca będąca spadkobiercą działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca nabyła prawo do skorygowania podatku na podstawie art. 89a ust 1 ustawy o podatku obrotowym od towarów i usług (dalej VAT), jeżeli upływ terminu wymaganego przez prawo do uprawdopodobnienia wierzytelności upłynęła po śmierci spadkodawcy (tzw. „ulga za złe długi”).

 

Jako, że jest to zagadnienie niezwykle ciekawe, ale i doniosłe praktyczne to przedstawiam główne tezy odsyłając przy tym zainteresowanych do lektury całego uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1227/15 [http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/3513ABE839].

 

Kwestie dziedziczenia na kanwie prawa podatkowego reguluje Ordynacja podatkowa (art. 97 i inne), a zasadą jest to, że spadkobiercy przejmują zarówno obowiązki, jak i prawa podatnika (spadkodawcy).
Słusznie zwraca się uwagę, co zostało uwypuklone w orzeczeniu WSA w Krakowie, iż odnośnie praw o niemajątkowym charakterze, spadkobierca przejmuje je jeśli były powiązane z działalnością gospodarczą spadkodawcy, ale pod warunkiem, iż spadkobierca będzie kontynuował tę działalność.
Zgodnie z przyjętą wykładnią spadkobraniu podlegają tylko prawa, które zaistniały za życia podatnika.
Do rozstrzygnięcia pozostaje to czy konieczna jest konkretyzacja danego prawa jeszcze za życia podatnika, czyli jak w omawianej sprawie upływ 150 dni, aby można było stwierdzić niemożliwość ściągnięcia wierzytelności. Zdaniem autora niniejszego wpisu nie jest to konieczne, co potwierdził w swym orzeczeniu WSA stwierdzając, iż: „Istotnym jest bowiem to aby podatnik spadkodawca prawo to posiadał w chwili śmierci.”.

 

Sukcesja generalna oznacza, że należy spadkobiercę traktować tak jak podatnika, co nie oznacza oczywiście ich utożsamiania. Wobec tego, że spadkobiercy przysługuje prawa i obowiązki spadkodawcy, to obejmuje to także prawo do uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności, a to jako część składowa prawa do korekty podatku.
Zdaniem autora niniejszego wpisu śmierć podatnika jako zdarzenie prawne, nie może wywoływać różnych skutków dla spadkobiercy tylko i wyłącznie ze względu na upłynięcie lub nie jakiegoś ustawowego terminu za jego życia. Innymi słowy śmierć podatnika przed upływem terminu nie może być korzystna dla Skarbu Państwa, a niekorzystna dla spadkobiercy, bo byłaby to sytuacja kuriozalna (trzeba jednak zaznaczyć, że WSA nie wypowiedział się w tym zakresie).
Tym samym gdyby spadkobierca nie mógł skorzystać ze wskazanego powyżej uprawdopodobnienia to nie mógłby w ogóle skorzystać z prawa do korekty odnośnie faktur wystawionych jeszcze przez spadkodawcę.
W ocenie Sądu prawo podatnika ( spadkodawcy ) do ziszczenia się warunku, 150 dniowego terminu nieściągalności wierzytelności jest prawem majątkowym przechodzącym w ramach sukcesji na spadkodawcę.„.

 

Uzupełniając powyższą argumentację Sąd słusznie zwrócił uwagę, iż zaakceptowanie zasady przyjętej przez organy skarbowe doprowadziłyby do naruszenia zasady neutralności oraz proporcjonalności, „pomimo bowiem objęcia wierzyciela zakazem skorygowania podatku należnego, jego dłużnik ma stosować się do wynikającego z art. 89b ust. 1 ustawy o PTU obowiązku skorygowania podatku naliczonego (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2014 r., I FSK 609/14 – wyrok dostępny w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano również w tym orzeczeniu prawo krajowe nie może być interpretowane w sposób prowadzący do naruszenia zasad neutralności, bez uprawnienia wynikającego z dyrektywy unijnej VAT. W Dyrektywie 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L Nr 347/1, dalej „Dyrektywa 2006/112/WE”) brak jest natomiast przyzwolenia na naruszenie tych zasad z uwagi na stosowanie tzw. „ulgi na złe długi”, poprzez pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku, z tego względu, że nie zapłacił należności z wystawionej faktury, przy jednoczesnym uniemożliwieniu wierzycielowi prawa do pomniejszenia (korekty) podatku należnego z tej faktury.”.

 

Nie sposób nie zgodzić się z powyższą wykładnią, gdyż przemawiają za nią za równo wskazane racje prawne, ale należy podkreślić również zdroworozsądkowe wyważenie pomiędzy obowiązkami i prawami podatnika. Nie może być bowiem tak, że podatnikowi pozostają jedynie obowiązki, a pozbawia się go praw w sposób nieproporcjonalny do tychże.

 

Adwokat Marcin Szumlański